Ana Sayfa / KÜLTÜR – SANAT – FİKRİYAT / Bunları Biliyor musunuz? / Ahfeş’in Keçisi ve Buridan’ın eşeği

Ahfeş’in Keçisi ve Buridan’ın eşeği

Ahfeş’in Keçisi

Ahfeş adlı bir Arap âlimin keçisi ile yaptığı işler divan şiirmizide bir mazmun olmuştur. Ahfeş, Arap gramerinin en büyük âlimlerinden üç ayrı kişinin adıdır: Ebü’l-Hasan Said b- Mes’ade, Ebü’I-Hattâb Abdülhamid ve Ali b. Süleyman. Ancak birinin adı, keçisi ile çalışma sisteminden dolayı adı ibretle anılagelmiş ve şiirimizde bir mazmun ve deyim olmuştur.

Ahfeş ve keçisi ile ilgili mesel divan şairlerinin ilgili duruma göre kullandıkları bir benzetme haline gelmiştir. Keçisinin karşısında ders anlatan Ahfeş, keçisinin başına bir yular bağlar, doğru veya yanlışa göre başını aşağı yukarı sallarmış. Ahfeş ders anlatırken daha zevkli geçeceğini düşünüp keçisini bir öğrenci gibi derslere de getirmeye başlamış. Dersini anlatıyor, gerekii yerlerde “Anladın mııı?” diyerek keçinin yularını çekiyormuş. Keçi, yuları her çekildikçe mecburen başını öne eğiyor, Ahfeş de bunu tasdik manâsına alıp bir sonraki bahse geçiyormuş.

Buna alışan hayvan bir soru sorulduğunda başını aşağı veya yukarı sallamaya alışmış.

Ahfeş’in bu tavrı şiirimizde bir meseleyi anlamadığı halde başını salllayanları ifade etmek için kullanılır olmuş. Şairler, sevmedikleri zahid ve softa saydıklarını bu keçiye benzetmekten hoşlandıklarından bu benzetme şiirimizde kullanılan mazmunlardan biri haline gelmiştir.

Bak mürâîlere Allahı seversen zâhid

Başını sallamada güya Büz-i Ahfeş gözükür

                                            İzzet Ali Paşa

Ahfeş mazmunu genellikle mürayi kelimesi ile birlikte kullanılmıştır.

Deme koyun gibi mazlumdur mürâiye

Ahfeş’in nakli kelam ettiği büzgale gibi  

                                                     Nâbî

☆☆☆

Buridan’ın eşeği

Buridan’ın eşeği felsefede özgür irade teması üzerine kurulmuş bir paradokstur. İsmini Fransız nominalist filozof Jean Buridan’dan almaktadır. Hikaye şöyledir;

Hem aç hem susuz olan bir eşek, kendisinden eşit uzaklıkta bir yere konulmuş olan su ve saman balyası arasında bir türlü karar veremeyip hem açlıktan hem susuzluktan ölür.

Hikayenin en eski versiyonu Aristoteles’e aittir ve kahraman bir köpektir. Buridan’ın öyküsü Spinoza’nın Bogitata Metapyhsica’sında da geçmektedir. Ancak burda “iki balya saman” biçimindedir. Benzer bir başka örnek de üç ağaçtan oluşan iki koruluk arasında bir türlü karar veremeyen bir deve biçiminde Gazali tarafından kullanılmıştır.

Elbette biz çok başka ibretler alabiliriz.

İlginizi Çekebilir

Kaparo Hakkında

KAPARO Alım ve satımdan vazgeçmeyi önlemek için verilen pay (pey) akçesi. Arapçaya başka dilden geçen …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki yazıyı okuyun:
İhlâs, Uhuvvet, İttihad / Hasan ERDOĞAN

Bugün temaşa ve tefekkür ve de ders için Mudanya'da kardeşler ve abilerle beraber olduk. Elhamdulillah maddi …

Kapat