Ana Sayfa / KÜLTÜR – SANAT – FİKRİYAT / Makaleler / Helal Lojistik: Kavramsal Bir Değerlendirme

Helal Lojistik: Kavramsal Bir Değerlendirme

Benim dönem başkanlığımda, Bölüm Başkanlığını yürüttüğüm Kastamonu Üniversitesi İİBF Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bölümü olarak düzenlediğimiz; III. Kafkasya Ortaasya Uluslararası Dış Ticaret ve Lojistik Kongremizin ardından, kongrede sunduğumuz Helal Lojistik isimli bildiriyi burada paylaşmak istedim.

Yararlı olmasını ümit ediyorum.

Prof. Dr. Orhan KÜÇÜK *

GİRİŞ

Lojistik, insan, hasta, organ ve canlı hayvan gibi risk düzeyi yüksek değerli varlıklardan, eşya, petrol, yük vb. farklı unsurlara kadar taşımaya konu her unsurun taşınması, gönderilmesi ve iletilmesi süreci olarak tanımlanmaktadır.

Helal Lojistik ise; lojistik işlemleri gerçekleştirilirken siparişten depolamaya, sevkiyattan bilgi aktarımı ve ödemeye, beraberinde konaklama hizmetlerinden yolcu taşımaya kadar her uygulamanın İslâmi kurallar dikkate alınarak yerine getirilmesi biçiminde tanımlanabilir.

Burada anlaşılması gereken temel husus, Helal Lojistik kavramının temelde farklı bir alt yapı ortaya koymadığı, lojistik uygulamalarının, işlemlerinin ve faaliyetlerinin İslâm dini esasları dikkate alınarak gerçekleştirilmesidir. Bunun temel nedeni de insan ihtiyaçlarının ve beklentilerinin karşılanması, böylece memnuniyetinin sağlanmasıdır.

Temel neden olarak ifade edilen husus, aynı zamanda Helal Lojistik kavramına uygulamaları ile ne kadar ihtiyaç olduğunun anlaşılmasına katkı sağlamaktadır ve Helal Lojistik kavramı, ihtiyaçlardan doğmuştur.

Bugün insanlar satın aldıkları ürünün taşınma koşullarını soramamakta fakat endişe duymakta, güvenilir koşullarda bu aktarmaların yapılmasını arzu etmektedirler.

Ülkemizde farklı dinlerden insanlar yaşamakta beraberinde küreselleşme ile birlikte dünyanın her tarafında eğitim alma, ticaret yapma veya turizm amaçlı geziler yapma gibi nedenlerle insan hareketliliğinde ciddi artış nedeniyle bir arada yaşamanın bugün bir gereklilik olduğu söylenebilir. İnsanlar nerede ne yediklerini, bunun kesim usullerinin kabul edilebilir olup olmadığını, yedikleri gıdaların içeriğinde neler bulunduğunu, bir arada istiflendiği ürünlerin mahiyetinin ne olduğunu bilmek istemekte, beklentilerine uygun çözümler üretilmesini haklı olarak arzu etmektedirler.

Yine uzun yolda otobüste kiminle yan yana oturacaklarını sorgulamakta, şehir içinde seçici davranmakta, gerektiğinde ayakta durmakta fakat örneğin vapurda, uçakta veya hızlı trende böyle bir isteğin taşıyıcıyı zora sokabileceğini değerlendirerek sorun çıkaran olmaktan çekinmekte, duruma rıza göstermektedir. Zaman zaman bazı tatsızlıklar da yaşanmakla beraber bu razı oluş, onların rahat oldukları veya bir sorun olmadığı anlamına gelmemektedir. Beraberinde kalite sorumlularının kalite düzeyini, müşteri beklentilerinin ötesine geçirmeleri gerekmekte, müşterilerin hayal edemeyeceği taleplerini öngörerek sunmaları gerekmektedir.

Lojistik hizmet alımında ödeme biçimi ve aracıların yapısı da ayrı bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Katılım ücreti, aidat, ATM’den para çekme veya para aktarma gibi her durumda işlem yapanlardan para kesen, doğrudan bir katkısı olmadan sistemin kendisine yönlendirmesiyle insanların rızası dışında paralarından kesinti yapan bankaların işleyişi de ele alınmalı ve düzenlenmelidir.

Benim her türlü inançtan müşterilerim var diyen bir kasaba aynı bıçağı her ürün için kullanıp kullanmadığını sorgulamak, ürünü para verip satın alan müşterilerin hakkıdır. Koşerlenmemiş ürünleri satın almayan, koşerli olmayan dükkânlardan alış veriş yapmayan Yahudilere gösterilen saygının tüm inanç sahiplerine gösterilmesi gerekmektedir. Bunlar aslında insan olduğumuz için doğuştan kazandığımız haklardır. Kimsenin bu konuları sorgulamaya, akıl öğretmeye, yol göstermeye, meseleyi tevil etmeye, farklı taraflara çekmeye hakkı yoktur. İş dünyasının yapması gereken, kolaycılık adına beklentileri anlamsızlaştırmak değil, bu beklentileri karşılamaktır.

Otel hizmetlerinden yararlanmak isteyen müşterilerin en ince detayına kadar beklentileri araştırılıp karşılanırken, belli müşterilerin yiyecekler veya hizmetin belli gruplarla sunulmasının istemeleri veya yiyecek-içeceklerin önceden belirlenen talebe göre dolaplarda, reyonlarda bulunması biçimindeki masum taleplerinin dikkate alınması, uygun sunum ve ortamların var edilmesi gerekmektedir.

Bu kısımda ifade edilmeye çalışılan konular bakıldığında aslında insani talepler ve bunun karşılığında lojistik tarafının atması gereken adımlardır. O yüzden; “bizim hizmetimiz budur, ancak bunu sunarız!” denemez. Beraberinde insanlar bilinçlendikçe, pazar büyüdükçe veya beklentisini ifade edenler artıp talep yükseldikçe farklı beklentilere farklı çözümler sunma adına yapılacak yatırımlar, reel sektör açısından rasyonelliğin de bir sonucu olacaktır.

1. Lojistik İlkeleri (Lojistikte 10 İlke)

Lojistik ilkeleri ile anlatılmak istenen, lojistik faaliyetleri yürütülürken göz önünde bulundurulası gereken temel esaslardır. Bunların önemlileri, Lojistikte 10 İlke olarak anılmakta olup, bu ilkeler başlıklar halinde aşağıda ifade edilmiştir (Küçük, 2017: 72).

Maliyet optimizasyonu: Lojistik faaliyetlerinin mevcut talebi karşılayacak en düşük maliyetle karşılanmasıdır. Bunu için işletmenin uygun yani optimum ölçekte kurulması gerekmektedir.

Uygun lojistik modu: Lojistik türünün seçiminde veya çoklu bir lojistik modu sözkonusu olacaksa bunların bileşiminde, lojistik amaçları ile maliyetlerinin karşılaştırılarak uygun bir bileşenin seçilmesidir.

Lojistik araçlarının optimizasyonu: Lojistik moduna ilaveten, ilgili moda uygun araç tercihidir.

Mesafenin optimizasyonu: Mümkün olan en kısa mesafenin, farklı taşıma modlarını da dikkate alarak seçilmesidir.

Sadece tek bir yükleme ve boşaltmanın olduğu lojistikte bunu yapmak kolay olabilir. Fakat farklı taşıma modları ve toplanma noktaları devreye girdiğinde mesafenin optimizasyonu önemli bir problem haline gelir. Böyle durumlarda optimizasyon problemlerini çözümünde yararlanılan yöntemler ve paket programlar kullanılabilir.

Yükleme araçlarının optimizasyonu: Yükün miktarı, tek seferde yüklenecek miktar, bölünebilme durumu, ambalaj, taşıma mesafesi ve taşıma aracı gibi hususlar dikkate alınarak, en uygun araç veya araç kombinasyonu ile yüklemenin yapılmasıdır.

Ambalaj seçimi: Taşınacak ürün, mesafe ve yükleme modu dikkate alınarak uygun ambalajın tercih edilmesidir.

Sigorta: Sigorta kapsamının, ürünün taşınacağı mesafe, ülkeler ve diğer rizikolar dikkate alınarak belirlenmesi, fazla geniş tutulup maliyetlerin artması ve kapsamın riski artıracak şekilde daraltılması arasında optimum bir tercihin yapılmasıdır.

Bir diğer husus da güvenilirlik ile birlikte sigortacının riski paylaşma ve ücretlendirmesine dikkat edilmesidir.

Ödeme: Özellikle uluslararası lojistikte ödemenin ne şekilde yapılacağı, peşin, konsinye veya akreditif gibi hangi yöntemin tercih edileceğinin belirlenmesi, lojistik optimizasyonunda önemli karar ve ilkelerden biridir. 

Teslim biçimi:  Teslimatın hangi şekilde gerçekleştirileceğinin tercihi de lojistik optimizasyonunu belirlemektedir.

Malzeme taşıma: Araçla ve elle taşıma etkinliklerinin optimizasyonu ile birlikte, mesafe ve araç optimizasyonunu da kapsamaktadır.

Lojistik ilkeleri açısından Helal Lojistik bakımından bir farklılık sözkonusu değildir. Burada dikkat edilecek hususlar; malzeme taşımanın uygun yöntemle yapılması, bir arada taşınan ya da stoklanan ürünlere dikkat edilmesi, sunumun veya teslimatın kabul edilebilir şekilde olması, sözleşmede belirtildiği şartlara uygun olarak yapılması (sözde durulması), uygun ambalaj seçimi, ödemenin söz verildiği gibi  ve kabul edilen kanallarla yapılması, nihayet tedarik zinciri boyunca aldatmanın ortadan kaldırılması ifade edilebilir.

2. Lojistik Karması (7 L)

Lojistik karması veya bir diğer ifadeyle Lojistik Bileşenleri, lojistik kapsamında gerçekleştirilen eylemler ve lojistik işlemlerinin temelini oluşturan unsurlardır. Lojistik karması baş harfler dikkate alınarak “7 L” biçiminde formüle edilebilir ve Lojistiğin 7 L’si şeklinde ifade edilebilir. Lojistik karması elemanları şunlardır (Küçük, 2017: 73):

  • Lojistik modu,
  • Lojistik aracı,
  • Lojistik rotası,
  • Lojistik ücreti,
  • Lojistik sigortası,
  • Lojistik dokümanları ve
  • Lojistik süreci.

Lojistik hizmeti, sürecin her aşamasında müşteri beklentilerini karşılayacak şekilde, dürüstlük, aldatmama ve inanç değerleri dikkate alınarak sürdürülmelidir. Lojistik karması Şekil 1.’de verilmiştir.

Şekil 1.’de verilen lojistik karmasının lojistiğe konu ürün ve müşteri beklentileri doğrultusunda uyumlu biçimde bir araya getirilmesi veya belirlenmesi gerekmektedir.

                      Lojistik karması bakımından da Helal Lojistik itibariyle ciddi bir uygulama farklılığı önerilmemektedir. Müşterilerin aldatılmaması temel koşulu yanında, lojistik rotası belirlenirken yolcuların veya müşterilerin hassasiyetlerinin dikkate alınması, sigortanın kabul edilebilir koşullarla yapılması gibi konular dikkat edilmesi gereken temel hususlardır.

Helal Lojistik Bileşenleri, moral değerleri içerecek şekilde Şekil 2.’de paylaşılmıştır.

 

Şekil 2.’den görüleceği üzere Helal Lojistik, lojistik bileşenlerinin moral değerler ve inanç sistemi gözönünde bulundurularak bir araya getirilmesidir. Burada mevzu sadece helal/haram konusu da olmayıp, dürüstlük, aldatmama, verdiği sözde durma gibi toplumsal değerlere de vurgu yapılmaktadır.

3. Lojistik İşlemleri

Temel lojistik işlemleri aşağıda açıklanmıştır (Küçük, 2016: 77).

Lojistik karmasının belirlenmesi: Lojistik modu, aracı, rotası, ücreti, sigortası, dokümanı ve sürecinden oluşan lojistiğin “7 L”sinin optimum ve uyumlu biçimde bir araya getirilmesidir.

Depolama: Depolama işlemi, basite alınamayacak kadar önemli br işlemdir. Uygun ısıtma veya soğutma tertibatına sahip, yeterli ve gerekli miktarda aydınlatma, ısıtma veya soğutma sağlayan, maliyet etkinliği ile beraber depolanacak ürünlerin yükleme, boşaltma türü, boyut ve şekilleri ile uyumlu bir depolama yapılmalıdır. 

Sipariş işleme: Verilen ve alınan siparişlerin kaydının düzenli bir biçimde tutulması, bu kayıtların ilgilileri uyaracak programlar ile desteklenmesidir.

Evrak tanzimi: Teslim alınan, teslim edilen, sigortalatılan veya hangi işlem yapılırsa yapılsın ilgili işlemi ispat edecek dokümanın hazırlanmasıdır.

Hasar tespiti: Gerekli hallerde ilgili eksper ile birlikte hasar tespitinin doğru biçimde yapılması, bu işlemin standart ve kabul edilebilir uygulamalara dönüştürülmesidir.

Sigortalama: Tüm lojistik faaliyetinin rizikosunun sigorta şirketine devredilmesi, lojistik maliyetleri kapsamında müşteriye yükletilen sigorta maliyetleri ile her türlü rizikonun uzaklaştırılmasıdır.

Elleçleme: Gümrük gözetimi altındaki eşyanın asli niteliklerini değiştirmeden istiflenmesi, yerinin değiştirilmesi, büyük kaplardan küçük kaplara aktarılması, kapların yenilenmesi veya tamiri, havalandırılması, kalburlanması, karıştırılması ve benzeri işlemleri karşılamaktadır.

Malzeme yönetimi: Minimum stok ve maksimum hizmete bağlı her düzeyden müşteri memnuniyeti arasında denge sağlayacak şekilde, her türlü malzemenin akışının planlanması, örgütlenmesi, koordinasyonu ve denetimidir.

Diğer lojistik işlemleri ise;

  • Paketleme,
  • Yükleme ve
  • Boşaltmadır.

Burada da yine asıl olan, ürünlerin birbiriyle karıştırılmaması, depolama ve sunumda bu ayırıma dikkat edilmesi, turizm tesislerinde hizmet sunumunun müşteri talep ve beklentilerine uygun olarak gerçekleştirilmesi ve temelde de sözleşmede belirtilen şartlara uyarak hizmet verilmesidir.

4. Sonuç ve Öneriler

Helal Lojistik, lojistik temel ilkeleri, işlemleri ve lojistik karması (7L) çerçevesinde değerlendirilen, sadece bu uygulamalarda, müşterilerin inanç eksenindeki beklentileri ve moral değerler doğrultusundaki istekleri dikkate alınarak, kişilere ayrı ortamlarda hizmet sunumu, ürünlerin birbiriyle karıştırılmadan sunulması, bu yapılırken sözleşme koşullarına mutlak riayet ve dürüstlük çerçevesinde işlem yapılmasını tespit etmek üzere tarafımdan geliştirilmiş bir kavramdır.

Bu kapsamda lojistik kuruluşlarına şu öneriler yapılabilir:

* Lojistik işlemlerinin önemli bir aşamasını ifade eden konaklama hizmetlerinde farklılaştırılmış sunumların yapılması yaygınlaştırılmalıdır.

* Ulaşım ve konaklamada müşteri tercihlerine göre sunumlar yapılmalıdır.

* Destinasyonlar, müşterilerin öngörülen talep ve beklentilerine göre, müşteri sınıflandırması yapılarak planlanmalıdır.

* Bir arada sunulan ürünlerin mahiyetine dikkat edilmelidir.

* Bir arada sunulan ürünlerin sunumunda yararlanılan araçların farklı olmasına dikkat edilmelidir.

* Lojistik hizmetleri yürütülürken dürüstlükten asla taviz verilmemeli, verilen sözler yerine getirilmelidir.

* Ödemelerde katılım bankaları da sürece dahil edilmelidir.

Bu çalışma, ihtiyaç dahilinde ortaya attığım Helal Lojistiğin kavramsal çerçevesini çizmeye çalıştığım teorik bir çalışma olup araştırmacılar bu uygulamanın reelde karşılığının olup olmadığını yapacakları saha araştırmalarıyla test edebilir, farklı inanç mensuplarının konuya nasıl yaklaştıklarını inceleyebilir, bunun ekonomik büyüklüğünü araştırabilirler.

 

KAYNAKÇA

KÜÇÜK, Orhan (2017) Lojistik İlkeleri ve Yönetimi, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara.

KÜÇÜK, Orhan (2016) Uluslararası Lojistik, 2. Baskı, Detay Yayıncılık, Ankara.

* Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bölümü

[email protected]

İlginizi Çekebilir

Ayrılıkları gayrılık kılarken…

Müminler arasında her an fırsat kollayan dehşetli ve sinsi bir tehlikeye: “Nazari ve içtihadi meselelerdeki …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Daha fazla Makaleler, Yazarlar
Yetmiş Üç Fırka Hadisi Ekseninde Ehl-i Sünnet ve Fırka-i Nâciye Münasebeti

Yazar: Melikşah Sezen   “Yahudiler yetmiş bir fırkaya ayrıldılar. Birisi cennette yetmişi cehennemdedir. Hristiyanlar yetmiş iki …

Kapat