Ana Sayfa / KASTAMONU / Kastamonu Bilgi-Belge / Kastamonu Fotoğraf Tarihi ve Fotoğrafçıları (1889-1968)

Kastamonu Fotoğraf Tarihi ve Fotoğrafçıları (1889-1968)

Bunu paylaşınız

Yazar: Orhan M. ÇOLAK
İslâm Sanat Tarih Kültür Araştırma Merkezi-Arşivci

Makaleyi indirip okumak için alttaki başlığı tıklayınız.

Kastamonu Fotoğraf Tarihi ve Fotoğrafçıları (1889-1968)

Öz
19. yüzyılın önemli buluşlarından olan fotoğraf, Saray’ın ilgisi ile önce başkent İstanbul’da ve zamanla Osmanlı topraklarında yayılmıştır. Fotoğrafçılık; ticaret, sanayi ve turizmin gelişmesi ile birebir orantılıdır. Bu alanların ise Kastamonu’da 19. yüzyıl sürecince istenilen seviyede olduğu söylenemez. Dolayısı ile Kastamonu’da fotoğrafçılık da çok fazla bir gelişme kaydedememiştir. Bu makale çerçevesinde tespit edilen Kastamonu fotoğrafları, ağırlık olarak Kastamonu merkez ile İnebolu fotoğraflarından ibarettir. Bunun sebebi olarak, vilayet ve sancak merkezi olduğu için Kastamonu, liman olarak merkez olması bakımından da İnebolu’nun önemi gösterilebilir. Bunların dışında yoğunluk bakımından Taşköprü fotoğrafları üçüncü sıradadır.

Bu makalede Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e ve 1970’li yıllara kadar fotoğrafın Kastamonu’daki tarihi ve Kastamonu’yu çeken fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler üzerinde durulmuştur. Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet dönemi olarak tespit edilen fotoğrafçı/fotoğrafhane sayısı toplam 21’dir. Osmanlı dönemi fotoğrafçıları; Mehmed Fethi Bey, Dildilyan, Cevahirciyan, Sebah & Joaillier, Ahmed Efendi, Richard Leonhard ve Gustave Mendel’dir. Cumhuriyet dönemi fotoğrafçıları ise Abdüsselam Kırıker, Foto Arel, Foto Artistik, Foto Cebe, Foto Erciyes, Foto Hamdi, Foto Maral, Foto Nuri, Foto Refik, Foto Şık, Foto Zihni, Gayret Kütüphanesi, Şark Fotoğrafhanesi-Agop Kevork, Şark FotoğrafhanesiVahib Reşadi’dir.

GİRİŞ
Fotoğrafın bulunduğu 1839 senesinden günümüze kadar pek çok fotoğrafçı yetişmiş ve bu fotoğrafçılar seyyar olarak veya fotoğrafhaneler kurarak kendi mesleklerini icra ederken, bir yandan da kişileri, binaları, manzaraları ve olayları görüntüleyerek ölümsüz kareler bırakmıştır. Zamanla fotoğrafçılığın gelişmesi ticaret, sanayi ve turizmin gelişmesine bağlı kalmıştır.

Kastamonu 19. yüzyıl boyunca bu sahalarda istenilen düzeye ulaşamamıştır. Bu sebeple Kastamonu’da fotoğrafçılık da fazla bir gelişme gösterememiştir. Bu çalışmaya başlarken yapılan ön araştırmada tespit edilen, Kastamonu’yu eski fotoğraflarıyla anlatan maalesef tek yayın vardı. O da 1997’de yayınlanan Kastamonu, Dünden ve Bugünden Görüntüleri 1894-1997 adlı eserdir. Bunun yanı sıra Nail Tan’ın 10 ciltlik Gurur Kaynağımız Kastamonulular kitabında da o kadar isim arasında sadece bir fotoğrafçının, Zihni Özalp’in biyografisine yer verilmiştir. Bu kadar az bilgiye rağmen fotoğrafçı biyografilerinde en büyük kaynak, o fotoğrafçının geride bıraktığı, çekmiş olduğu fotoğraflardır. Şüphesiz bu fotoğrafların yer aldığı Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İslâm Sanat Tarih Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) Arşivi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Atatürk Kitaplığı, Kastamonu Valiliği Kent Tarihi Müzesi Arşivi ve bu çalışma süresince desteklerini esirgemeyen Metin Boyacıoğlu ve Fahri Özbek Beyler’in arşivleri ile verdikleri şifahi bilgiler, bu çalışmanın ana gövdesini oluşturmuştur. Bunun yanı sıra Şark Ticaret Yıllıkları (Annuaire Oriental), Kastamonu vilayet salnameleri ve telefon rehberleri de yukarıda bahsedilen arşivlerden gelen fotoğraf, belge ve bilgileri 1970’li yıllara kadar getirmemize imkân sağlamıştır.

Kastamonu Vilayeti’nde, ileride de görüleceği üzere, tespit edilebilen ilk fotoğraf çekimi 1889 senesinde olmuştur. Fotoğrafçılar ve her türlü meslek erbabı için ulaşılacak ilk kaynaklardan biri ticaret yıllıkları ve telefon rehberleridir.

Bu araştırma için Şark Ticaret Yıllıkları’nın 1885-1948 seneleri arasında yayımlanmış 32 sayısı, Kastamonu telefon rehberlerinden ise 1943-44, 1955, 1959, 1964 ve 1968 tarihli olanları taranmıştır. Telefon rehberlerinin en geç tarihli olanı 19681 tarihlidir. Bu sebeple çalışma 1889-1968 seneleri arasında sınırlandırılmıştır.
Bu çalışmada 21 fotoğrafçı / fotoğrafhane tespit edilebildi.

Bunlardan Osmanlı zamanında fotoğraf çekenler, Kastamonu’da çekim yaptıkları kronolojiye göre sıralanmıştır. Bunlar: Mehmed Fethi, Dildilyan, Cevahirciyan, Sebah & Joaillier, Ahmed Efendi, Richard Leonhard ve Gustave Mendel’dir. 

Cumhuriyet döneminde tespit edilenler ise alfabetik sıraya göre dizilmiştir: Abdüsselam Kırıker, Foto Arel, Foto Artistik, Foto Cebe, Foto Erciyes, Foto Hamdi, Foto Maral, Foto Nuri, Foto Refik, Foto Şık, Foto Zihni, Gayret Kütüphanesi, Şark Fotoğrafhanesi-Agop Kevork, Şark Fotoğrafhanesi-Vahib Reşadi’dir.
Bu araştırma ve tespitlere rağmen çalışmanın daha teferruatlı ve tekemmül edecek bir şekle girmesi için mahallî çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Kastamonu’nun mahallî basını taranıp, fotoğrafçıların tespit edilebilen aileleriyle röportajlar yapılarak dört başı mamur bir çalışma yapılması hedeflenmektedir. Böylelikle memleketin eksik bir yönü tam ve sağlıklı olarak ortaya konacaktır. Arşivlerinden istifade edilmesine imkân sağlayan ve şifahi bilgileri ile yardımlarını esirgemeyen Metin Boyacıoğlu ve Fahri Özbek Beyler’e teşekkür ederiz.

 

İndirme adresi:

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/595640

 

Bunu paylaşınız

İlginizi Çekebilir

Bu Ne Zenginlik? Kastamonu Kültür Envanteri

KASTAMONU KÜLTÜR ENVANTERİ – I ÜZERİNE “2018 Türk Dünyası Kültür Başkenti” unvanlı Kastamonu’muzun neden böyle …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Daha fazla Kastamonu Bilgi-Belge
Mehdi Keskin’in Unutamadıkları…

AVUKAT, SİYASETÇİ MEHDİ KESKİN’İN HATIRA SANDIĞININ KAPAĞINI ARALARKEN Kastamonu’nun tanınmış Medine kökenli Devrekânili Keskin ailesinden, …

Kapat