Ana Sayfa / KASTAMONU / Kastamonu Bilgi-Belge / Macar Türkolog Jòzsef THÚRY’nin Kastamonu Ağzı İncelemesi

Macar Türkolog Jòzsef THÚRY’nin Kastamonu Ağzı İncelemesi

Bunu paylaşınız

MACAR TÜRKLÜK BİLİMCİ JÓZSEF THÚRY’NİN KASTAMONU AĞZI İNCELEMESİ/1885

Thúry’nin hayatı ve Türklük bilimiyle ilgili çalışmaları, yayımları konusunda şu kitapta geniş bilgi bulunmaktadır:

Eren, Hasan (1998), Türklük Bilimi Sözlüğü/I. Yabancı Türkologlar, Ankara s. 316-318, TDK Yayınları: 705.

József Thúry, Kastamonu Türk Lehçesi şeklinde Hüseyin Namık Orkun tarafından Türkiye Türkçesine çevrilen incelemesini önce Macar İlimler Akademisi’nin 30 Mart 1885 tarihli toplantısında bilim insanlarına okumuş, görüşlerini almıştır. Daha sonra bu konuşma Macar İlimler Akademisince yayımlanmıştır. Thúry, kitabının girişinde önce Ahmet Vefik Paşa’nın Lehce-i Osmanî adlı sözlüğündeki Kastamonu bilgilerini veriyor. Demek ki şehre gitmemiş. Yazının girişindeki kanaatimi değiştiriyorum. İstanbul’dan Türk Galip Paşa olarak bilinen şair, Amasya Valisi Galip Paşa’nın (ö. 1876), Mutayyebât-ı Türkiyye adlı Kastamonu ağzıyla yazılmış şiirlerden oluşmakta olan yazmasını götürüyor.. Thúry, konuşmasının kaynağını H.N. Orkun’un çevirisiyle (TDK Kitaplığı/Etüt 21) şöyle açıklıyor (s.3):

“Bu tetkikimi istinat ettirdiğim Kastamonu lehçesinde (ağzında demek gerekir) yazılmış bir şiir mecmuası olup 1884 yazında İstanbul’dan getirdim. Kitabın ismi; Mutayyebat-i Türkiyye. Sık yazılmış, 55 sayfadan ibaret olup okumayı kolaylaştıran işaretler her yerde vazıhan konmuştur. Her sayfanın kenarında edebî Osmanî şekli veya manası itibariyle ayrılıklar veya bunda bulunmayan kelimeler kaydedilmiştir. Şiirlerin, daha doğrusu gazellerin müellifi Galip adlı bir Kastamonî/Kastamonulu şairdir ki, bu zât herkesi hicvetmekte (derviş, hâkim, berber vs.), bizzat kendisini de yükseltmektedir.

‘Galib gibü Gastamanu’da laf düzen azdu.’ gibi.

***

Bu şiir mecmuasında bazı âdetlerden bahseden etnografik izahat da vardır. Mesela, bir gazelden öğreniyoruz ki İslamiyete rağmen Kastamonu Türk kavminde bugüne kadar eski Şaman akidesinin/geleneğinin bir noktası, yani ölü yemeği veya müteveffanın/ölenin ruhu için yeme içme âdeti bâki kalmıştır.

***

Diğer bir gazelden şunu öğreniyoruz ki köylü Türk evine misafir geldiği vakit onun şerefine bir hayvan keser.” (s.3-4).

Thúry’nin şiirleri tarayarak meydana getirdiği Kastamonu ağzı söz varlığından da bazı örnekler vererek çalışmanın önemine işaret edelim:

       erüşmek: Yetişmek.

       eycük: Azıcık.

       eygine: Dengine, layıkına.

       issu: Sıcak.

       issudam: Hamam, sıcakoda.

       ırlamak: Söylemek (şarkı, türkü).

1885 yılında bir Macar Türklük bilimcinin Kastamonu ağzıyla ilgilenmesi, bir inceleme yayımlaması ne güzel…

Kaynak: Kastamonu Gazetesi 

Bunu paylaşınız

İlginizi Çekebilir

Kastamonu’da Asa Suları

Yazar: Yrd. Doç. Dr. Gülten KÜÇÜKBASMACI Kastamonu Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü …

Yorumlar

  1. avatar
    GÜLER MERİÇKAN GÜLEÇ

    KASTAMONU GAZETESİ’NE /Sayın Nail Tan’ın yazısıyla ilgilidir. “1885’ten çok ötelerde olan ana dilimizin kökenini

    ve yapısındaki güzellikleri inceleyen Macar Türkoloğun “Kastamonu Ağzı “adlı incelemesiyle ilgili bilgiyi duyuran

    çok değerli hocam Nail Tan’ın yazısını okurken :değerli Prof. Ali Osman Öztürk’ün, 20 yılını verdiği Türküleri O

    kuma -Türkü Yazıları II adlı akademik araştırmasını tanıtan bir yazı yazıyordum.Kitap,dilimizin derinliklerini

    nakış gibi işleyen ezgilerin söz ve yapı analizinden oluşmaktadır. Kastamonu Ağzı’ında yer alan öztürkçe

    sözcükler gibi Türkü Okuma’da da, aynı parıltıyı görmek dikkat çekicidir.Bu bana kıvanç verdiği gibi her okuyanı

    gönendireceğinden kuşkum yoktur.Ana dilimizin kutsallığına sürdürdüğüm inancımı pekiştiren bu iki bilim

    insanımıza,kültürümüz adına sonsuz saygılarımı sunuyorum. “Güler Meriçkan Güleç/9.1.2019

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Daha fazla Kastamonu Bilgi-Belge
19. Yüzyılda Kastamonu Vilayetinde Frengi Hastalığıyla Mücadele

İndirip okumak isterseniz alttaki başlığı tıklayınız 19. Yüzyılda Kastamonu Vilayetinde Frengi Hastalığıyla Mücadele XIX. YÜZYILDA …

Kapat